Bạn từng lái xe máy nhưng đã nhiều năm không cầm lái, nay chuẩn bị thuê xe ở Hà Nội để đi phượt? Bài này tổng hợp cách ôn lại từng bước, dựa trên lời khuyên của Motorcycle Safety Foundation (MSF) dành cho người quay lại sau thời gian nghỉ, sổ tay lái mô tô của bang Utah (Mỹ), chương trình ôn tập cho người lái quay lại của DVSA (Anh) và bang Tasmania (Úc), cùng sổ hướng dẫn sử dụng Honda Vision. Mục tiêu: lấy lại cảm giác lái ở nơi vắng trước, rồi mới ra đường đông và đường đèo.
Trả lời nhanh: lâu không đi xe máy thì làm gì trước khi lên đường?
Mục lục12
- Coi mình như người mới: MSF khuyên người quay lại sau thời gian nghỉ nên thận trọng và tự xem mình là người mới tập.
- Làm quen với chiếc xe ở nơi vắng: sổ tay Utah khuyên làm quen với xe lạ hoặc xe mượn ở nơi không có xe cộ qua lại.
- Tìm vị trí các nút điều khiển: xi nhan, còi, công tắc đèn, công tắc ngắt máy; thao tác được mà không cần nhìn.
- Ôn các kỹ năng cơ bản: khởi hành, phanh, điều khiển ở tốc độ thấp, quay đầu và vào cua.
- Tăng độ khó từ từ: từ bãi vắng sang phố ít xe, rồi mới đến đường đông, dốc và cua.
- Cân nhắc một buổi học ôn có huấn luyện viên nếu nơi bạn sống có khóa học dành cho người lái quay lại.
Vì sao người lâu không lái nên coi mình là người mới
MSF (trả lời trên tạp chí American Motorcyclist, số tháng 5/2019) khuyên người quay lại lái xe sau thời gian nghỉ nên thận trọng và tự xem mình là người mới, kể cả khi cảm thấy đã sẵn sàng. Các lý do được nêu:
- Cơ thể thay đổi theo thời gian: thị lực và thời gian phản xạ có thể không còn như trước.
- Xe đã thay đổi: các mẫu xe mới có thể có ABS, kiểm soát lực kéo và chế độ công suất; chiếc xe bạn thuê có thể khác chiếc bạn từng lái.
- Giao thông đã thay đổi: MSF nhắc đến mật độ xe cao hơn, tài xế mất tập trung và xe lớn che tầm nhìn, nên cần quan sát 360 độ.
Sổ tay lái mô tô của Utah cũng lưu ý: dù có kinh nghiệm, hãy lái thật cẩn thận trên bất kỳ chiếc xe nào mới hoặc lạ với bạn. Theo sổ tay này, hơn một nửa số vụ tai nạn liên quan đến người lái có dưới 5 tháng kinh nghiệm trên chiếc xe của họ. Với khách du lịch thuê xe, đây gần như luôn là một chiếc xe lạ.
Làm quen với chiếc xe trước khi lăn bánh
Theo sổ tay Utah, nếu dùng một chiếc xe lạ, bạn nên:
- Đọc sổ hướng dẫn sử dụng và kiểm tra xe kỹ trước khi đi.
- Tìm vị trí mọi nút điều khiển, nhất là xi nhan, còi, công tắc đèn pha và công tắc ngắt động cơ; tập bấm cho đến khi không cần nhìn.
- Thử tay ga và tay phanh (cùng tay côn và cần số nếu có) vài lần trước khi chạy; với xe côn tay, hãy làm quen với điểm bắt côn.
- Kiểm tra xe có vừa người không: sổ tay Utah nói chân bạn nên chạm đất khi ngồi trên xe và các nút điều khiển phải dễ thao tác.
Với Honda Vision, sổ hướng dẫn còn lưu ý nhả hoàn toàn khóa phanh sau trước khi chạy để tránh bó bánh sau. Trước khi rời cửa hàng, hãy tự kiểm tra phanh theo hướng dẫn kiểm tra phanh xe máy thuê và chuẩn bị đủ đồ bảo hộ đi xe máy.
Bảng ôn tập kỹ năng ở nơi vắng
Khóa ôn tập cho người lái quay lại của bang Tasmania bắt đầu bằng phần ôn ngoài đường giao thông về phanh, đánh lái và điều khiển ở tốc độ thấp; chương trình nâng cao kỹ năng của DVSA cũng đánh giá kỹ năng điều khiển xe chậm và vào cua. Bạn có thể tự ôn theo thứ tự dưới đây ở một bãi rộng, bằng phẳng, vắng xe:
| Kỹ năng | Cách ôn | Lưu ý theo nguồn | Bài liên quan |
|---|---|---|---|
| Khởi hành và dừng | Ga nhẹ, đi thẳng một đoạn ngắn rồi dừng êm, lặp lại vài lần | Sổ tay Utah: với xe lạ, tăng tốc nhẹ nhàng | Cách chạy xe tay ga cho người mới |
| Phanh | Phanh từ tốc độ thấp, dùng cả hai phanh | Honda Vision: dùng đồng thời phanh trước và phanh sau để phanh hiệu quả nhất; tránh phanh quá gấp | Cách phanh xe máy an toàn |
| Điều khiển tốc độ thấp và quay đầu | Đi chậm thẳng hàng, sau đó quay đầu trong khoảng rộng rồi thu hẹp dần | DVSA: điều khiển xe chậm là một nội dung đánh giá cốt lõi | Cách quay đầu xe máy |
| Vào cua | Giảm tốc trước khi vào cua, nhìn về hướng muốn đi | Honda Vision: nếu có thể, giảm tốc trước khi rẽ, nếu không có thể bị đổ xe | Cách vào cua xe máy |
| Quan sát | Nhìn gương và ngoái đầu trước khi chuyển hướng | MSF: cần quan sát 360 độ và giữ tập trung | Tập kèm khi khởi hành và quay đầu |
Xe tay ga, xe số hay xe côn: điểm khác khi quay lại
Nếu trước đây bạn lái loại xe khác với chiếc định thuê, hãy dành thêm thời gian làm quen:
- Xe tay ga (như Honda Vision): không có côn và cần số, phanh ở hai tay; sổ hướng dẫn Vision cho biết xe có hệ thống phanh kết hợp phân bố lực phanh giữa phanh trước và phanh sau. Xem thêm cách chạy xe tay ga cho người mới.
- Xe số: có cần số ở chân và phanh sau dạng bàn đạp; hãy tìm vị trí và thử thao tác trước khi chạy, đúng như sổ tay Utah khuyên thử cần số và phanh vài lần.
- Xe côn tay: sổ tay Utah nhấn mạnh phải thật quen với điểm bắt côn; xem cách đi xe côn tay.
Sổ tay Utah cũng cho rằng xe nhỏ thường dễ điều khiển hơn với người mới. Nếu đang phân vân chọn xe, hãy đọc thêm thuê xe máy cho người mới lái: ai nên cân nhắc.
Ra đường thật: tăng độ khó từng bước
Sổ tay Utah khuyên khi lái xe lạ: lái thận trọng, chú ý xung quanh, tăng tốc nhẹ nhàng, vào cua chậm hơn và chừa thêm khoảng cách để dừng. Phần đi đường thực tế trong khóa ôn tập ở Tasmania đi qua đường nhiều làn, đường hẹp, dốc và cua. Áp dụng khi ở Hà Nội:
- Bắt đầu ở phố ít xe vào giờ vắng, đi quãng ngắn.
- Chuyển sang đường đông khi đã khởi hành, dừng và chuyển hướng ổn định.
- Tập lên dốc và vào cua trước khi đi đèo; xem cách đi xe máy lên dốc.
- Chỉ đi chặng dài khi đã tự tin và nghỉ đều để tránh mệt; xem đi xe máy đường dài chống mệt.
MSF nhắc: hãy tập lại các kỹ thuật điều khiển cơ bản, áp dụng các chiến lược quản lý rủi ro và luôn lái trong giới hạn khả năng của mình.
Khóa học ôn lại và khi thuê xe ở Hà Nội
Ở một số nước có khóa học dành cho người quay lại. MSF nói khóa học giúp ôn kỹ năng cũ, học kỹ năng mới và kiểm tra sự sẵn sàng về thể chất lẫn tinh thần. GOV.UK giới thiệu chương trình DVSA enhanced rider scheme cho người đã có bằng mô tô, trong đó có người quay lại lái sau thời gian nghỉ, với 7 nội dung cốt lõi như lái phòng vệ và nhận biết nguy hiểm, vượt xe, vào cua và điều khiển xe chậm. Nếu còn ở nhà và nơi bạn sống có khóa học phù hợp, một buổi học ôn trước chuyến đi là lựa chọn đáng cân nhắc.
Khi nhận xe ở Mr Tú – Thuê xe máy Phố Cổ, hãy dành vài phút ngồi lên xe, tìm vị trí xi nhan, còi, đèn và công tắc ngắt máy, thử phanh rồi mới ra đường. Nếu chưa tự tin, hãy nói rõ với người cho thuê rằng bạn đã lâu không lái để cân nhắc loại xe phù hợp.
Câu hỏi thường gặp khi lâu không đi xe máy
Lâu không đi xe máy có nên đi phượt ngay không?
Không nên đi chặng dài ngay. MSF khuyên người quay lại nên tự xem mình là người mới; hãy ôn kỹ năng ở nơi vắng và đi ngắn trong phố trước, khi đã điều khiển ổn định mới đi đường đèo hay chặng dài.
Nên tập lại xe máy ở đâu?
Ở nơi rộng, bằng phẳng và vắng xe. Sổ tay Utah khuyên làm quen với xe mượn hoặc xe lạ ở nơi không có xe cộ qua lại.
Có cần học một khóa ôn lại không?
MSF khuyến khích người quay lại tham gia khóa đào tạo chính thức để ôn kỹ năng cũ và học kỹ năng mới; ở Anh, chương trình của DVSA dành cả cho người quay lại sau thời gian nghỉ. Đây là lựa chọn nên cân nhắc nếu có khóa học phù hợp nơi bạn sống.
Xe thuê là xe lạ, cần làm quen gì trước?
Theo sổ tay Utah: đọc sổ hướng dẫn, tìm vị trí xi nhan, còi, công tắc đèn và ngắt máy, thử tay ga, phanh (cùng côn và cần số nếu có) vài lần trước khi chạy, rồi lái thận trọng, tăng tốc nhẹ và chừa thêm khoảng cách để dừng.
Nguồn: MSF – Ask the MSF: Resuming Riding After a Break (American Motorcyclist, 5/2019); Utah Driver License Division – Motorcycle Operator Handbook 2024 (Borrowing and Lending; Get Familiar with the Motorcycle Controls; The Right Motorcycle For You); GOV.UK – DVSA enhanced rider scheme; Department of State Growth Tasmania – Returning riders; Honda Việt Nam – Sách hướng dẫn sử dụng Vision (phanh, phanh kết hợp, khóa phanh sau). Kiểm tra ngày 13/11/2026.
Bình luận