Đi xe số hoặc xe côn tay đường dài, bạn nên kiểm tra sên trước khi xuất phát và kiểm tra lại sau các chặng mưa, bùn đất hoặc nhiều bụi. Không có lịch tra dầu cố định áp dụng cho mọi mẫu xe. Thời điểm vệ sinh, bôi trơn và độ chùng cho phép phải căn cứ sổ hướng dẫn của mẫu xe, thiết kế sên và tình trạng thực tế. Trên xe thuê, hãy hỏi chủ xe hoặc thợ trước khi tự mở hộp xích hay chỉnh sên.
Bài này chỉ nói về chăm sóc bộ truyền động bằng xích/sên, không phải cách xử lý sên đứt hay bộ dụng cụ sửa xe nói chung. Để nhận xe an toàn, tham khảo kiểm tra xe máy trước khi thuê.
Xe số nào cần tra dầu sên, xe ga có cần không?
Mục lục14
Xe số hoặc xe côn tay thường dùng nhông–sên–đĩa để truyền lực từ động cơ đến bánh sau. Nhiều xe phổ thông như Wave/Future có hộp che sên; cách kiểm tra và tiếp cận sên của từng đời xe không giống mô tô có xích lộ thiên. Một số mẫu xe có cấu tạo truyền động khác, vì vậy đừng suy đoán chỉ dựa vào tên xe.
Xe tay ga CVT phổ biến như Vision hay Air Blade thường dùng dây đai và cụm truyền động kín, không có xích truyền động bánh sau lộ thiên để tự xịt dưỡng sên. Bảo dưỡng dây đai, ly hợp và hộp truyền động kín là việc khác, làm theo lịch hãng/đơn vị bảo dưỡng; không xịt dầu sên vào khu vực này.
Đối với xe thuê, yêu cầu quan trọng nhất là biết đúng mẫu xe, năm sản xuất và hướng dẫn của chủ xe. Không được tự tháo hộp xích, tháo vỏ truyền động hay can thiệp khi chưa được đồng ý.
Bao lâu phải tra dầu sên khi đi phượt?
Honda Global nhấn mạnh chu kỳ bảo dưỡng và phương pháp kiểm tra tùy chiếc xe, đồng thời khuyên kiểm tra xích trước khi lái. Harley-Davidson đưa ra mốc tham khảo khoảng 500 dặm trong bài hướng dẫn của hãng, nhưng đó không phải con số tự động áp dụng cho xe Wave hoặc xe số thuê ở Hà Nội. Nếu sách hướng dẫn mẫu xe yêu cầu sớm hơn, phải theo sách; nếu sên bị che kín, việc chăm sóc phải theo quy trình nhà sản xuất.
Trong hành trình dài, xem sên có bám bùn, bề mặt khô hoặc dấu hiệu ăn mòn không ở những chặng nghỉ. Sau khi đi mưa lớn, rửa xe hoặc qua đường ướt/bụi đỏ, tăng tần suất kiểm tra. Nếu có tiếng động bất thường, cảm giác giật khi lên ga hoặc bánh sau quay không êm, đừng cố ‘xịt thêm dầu là xong’ mà hãy dừng để kỹ thuật viên kiểm tra.
Không lấy số km quảng cáo của một loại bình xịt để thay thế hướng dẫn của xe. Sản phẩm dưỡng chỉ là vật tư, không chữa được nhông mòn, mắt sên kẹt hay sên chùng quá mức.
Sau mưa, bùn đất và đường bụi: kiểm tra khác gì?
Nước và bụi mịn có thể cuốn trôi dầu bôi trơn ở bề mặt và kết hợp thành lớp bẩn mài mòn. Sau cơn mưa hoặc chặng đường đất, kiểm tra ở nơi đủ sáng khi xe đã dừng hẳn, tắt máy và chìa khóa được rút. Nếu xích lộ thiên, nhìn xem có lớp bùn dày, mắt xích cứng, rỉ sét bất thường hoặc giọt dầu bắn lên lốp không.
Khi sên nằm trong hộp che, không được luồn tay hoặc dụng cụ qua khe vào xích và bánh răng. Nếu bạn không thể quan sát bằng cách nhà sản xuất hướng dẫn, hãy nhờ thợ kiểm tra. Mưa nhiều không có nghĩa phải tự mở hộp xích trên xe thuê sau mỗi ngày; cách xử lý phải tương ứng loại truyền động.
Bộ dưỡng sên gọn nhẹ: mang gì cho đúng?
Trên hành trình dài bằng mô tô có xích lộ thiên, người có kinh nghiệm có thể cân nhắc khăn sạch, bàn chải mềm, găng tay và một chai nhỏ chất làm sạch/bôi trơn được khuyến nghị cho đúng loại sên. Sên có phớt O-ring/X-ring không nên dùng dung môi mạnh, chất tẩy mài mòn hay bàn chải kim loại. Honda và Harley-Davidson đều cảnh báo về làm sạch không phù hợp.
Với xe thuê hoặc xe số có hộp sên kín, bộ vật tư nhỏ không quan trọng bằng số liên hệ hỗ trợ và chỗ bảo dưỡng trên tuyến đường. Không mang bình xịt dung môi không rõ loại, không tự ý dùng dầu động cơ, xăng hoặc chất tẩy mạnh thay cho sản phẩm tương thích. Tránh đặt bình xịt gần nguồn nhiệt và đọc nhãn về bảo quản khi đi đường.
Cách vệ sinh và bôi trơn an toàn nếu chủ xe cho phép
- Đỗ xe vững, tắt động cơ, rút chìa khóa; đợi bộ truyền động nguội, đưa xe về vị trí được sổ tay yêu cầu.
- Chỉ tiếp cận phần sên lộ thiên qua vị trí được phép. Không tháo hộp che hoặc chi tiết bảo vệ của xe thuê.
- Dùng chất làm sạch phù hợp và bàn chải mềm để loại bỏ bùn đất. Không xịt áp lực cao vào phớt sên, không dùng xăng hoặc dung môi dễ gây hư hại.
- Lau/để sên khô theo hướng dẫn sản phẩm. Nếu phải chuyển bánh để tiếp cận vị trí khác, chỉ dịch chuyển bằng tay khi máy đã tắt, giữ tay tránh vùng kẹp giữa xích và đĩa.
- Bôi trơn nhẹ, đều theo hướng dẫn nhà sản xuất xích và chất dưỡng. Không phun quá nhiều; tránh lốp, đĩa phanh và má phanh.
- Lau phần dư và chờ thời gian ổn định mà nhãn bình xịt chỉ định trước khi chạy.
Tuyệt đối không nổ máy cho bánh sau quay để xịt sên. Đã có các tai nạn nghiêm trọng khi ngón tay hoặc quần áo bị cuốn vào nhông–sên–đĩa. Nếu không có điều kiện và kinh nghiệm, chọn tiệm sửa xe phù hợp.
Dấu hiệu nào phải dừng và tìm thợ?
Những điểm cần cảnh giác gồm sên có mắt cứng/kẹt, đĩa nhông có răng nhọn hoặc méo, xích nhảy, tiếng lạch cạch ngày càng lớn, rỉ sét nặng và độ chùng bất thường. Honda cảnh báo xích quá chùng hoặc quá căng đều gây vấn đề, còn xích hỏng có thể ảnh hưởng điều khiển xe. Độ chùng phải đo ở vị trí và điều kiện do sách hướng dẫn từng mẫu quy định; không áp dụng một con số mm trên Internet cho mọi chiếc xe.
Không tự chỉnh ốc tăng sên, tháo trục bánh, thay mắt sên hoặc tháo hộp sên của xe thuê nếu chưa được phép. Việc chỉnh sai có thể làm lệch bánh sau, ảnh hưởng phanh và truyền động. Nếu xích tuột/đứt, dừng xe an toàn, tắt máy và liên hệ đơn vị hỗ trợ/tiệm sửa thay vì tiếp tục chạy.
Trước khi thuê xe số đi Hà Giang, hỏi gì?
Hãy hỏi Mr Tú xe cụ thể đã được kiểm tra bộ nhông–sên–đĩa khi nào, có hộp sên kín hay xích trần, và khách có cần làm gì trên đường không. Với chuyến dài, nên yêu cầu hướng dẫn dấu hiệu nhận biết tiếng kêu bất thường và cách liên hệ khi cần bảo dưỡng. Không tự nhận rằng cửa hàng cho sẵn chai dưỡng sên hoặc có dịch vụ cứu hộ ngoài Hà Nội; những điều này phải được xác minh riêng.
Xe số có thể hợp với một số tuyến đường, nhưng lựa chọn phụ thuộc kinh nghiệm điều khiển, tải trọng, thời tiết và điều kiện xe. Nếu chuyến đi nhiều đường bùn, mưa hoặc chặng dài, chủ động kiểm tra xe ở tiệm khi có dấu hiệu lạ, không đợi tới khi sên rơi ra khỏi đĩa.
Câu hỏi thường gặp
Bao nhiêu km nên tra dầu sên một lần?
Theo sách hướng dẫn đúng mẫu xe và tình trạng thực tế; kiểm tra thêm sau mưa, đường nhiều bụi, rửa xe. Không có số km chung cho Wave, XR150 và mọi mô tô.
Vision hoặc Air Blade có cần xịt dưỡng sên?
Thông thường không: đây là xe ga CVT dùng dây đai truyền động kín, không có xích truyền động ngoài để xịt như xe số.
Xe Wave có hộp sên kín thì tự mở được không?
Không nên tự mở trên xe thuê. Hỏi chủ xe và kỹ thuật viên để kiểm tra theo thiết kế, lịch bảo dưỡng của mẫu xe.
Có thể dùng dầu máy hoặc xăng để làm sạch sên?
Không tự ý dùng. Với sên có phớt, dung môi hoặc chất bôi trơn không tương thích có thể làm hỏng phớt; tuân thủ sách hãng.
Nếu sên kêu lạch cạch trên đường thì làm gì?
Dừng ở vị trí an toàn, tắt máy, kiểm tra biểu hiện bên ngoài và liên hệ kỹ thuật viên/chủ xe. Không tiếp tục chạy khi có nguy cơ tuột sên.
Nguồn hướng dẫn từ nhà sản xuất
- Honda Global – The Importance of Pre-Ride Inspection: Drive Chain
- Harley-Davidson – How to Clean and Lubricate a Motorcycle Chain
Hướng dẫn mang tính phòng ngừa. Thông số, vật tư và quyền can thiệp xe thuê cần xác nhận theo từng mẫu xe và hợp đồng.
Bình luận