Lộ trình là đường kẻ trên bản đồ; kế hoạch là mọi thứ quanh đường kẻ đó. Bài này chỉ nói về đường kẻ: cách dựng một tuyến đi được bằng xe máy ở Việt Nam, có điểm xăng, có điểm dừng, và có chỗ để hỏng việc mà không vỡ cả chuyến.
Phần lớn hướng dẫn lên lộ trình trên mạng là quảng cáo cho một ứng dụng nào đó, hoặc là lộ trình mẫu của người khác đi từ vài năm trước. Cách dưới đây không phụ thuộc vào app nào. Bạn làm được bằng Google Maps, bằng một app chuyên dụng, hay bằng giấy và bút đều được — vì cái quyết định không nằm ở công cụ, mà ở thứ tự bạn đặt câu hỏi.
Nếu bạn đang cần toàn bộ quy trình chuẩn bị chuyến đi chứ không riêng lộ trình, hãy xem cách lập kế hoạch phượt xe máy theo 6 bước. Còn nếu bạn đã có tuyến và chỉ muốn chỉnh app cho đúng, phần cài đặt nằm ở bài Google Map chỉ đường cho xe máy.
Bắt đầu từ điểm neo: nơi ngủ và nơi phải đến
Mục lục16
Đừng mở bản đồ rồi kéo chuột. Hãy bắt đầu bằng một danh sách rất ngắn gồm hai loại điểm:
- Điểm ngủ. Mỗi đêm bạn phải ở đâu đó. Đây là điểm cứng nhất của cả lộ trình, vì nó gắn với giờ trời tối.
- Điểm phải đến. Một hoặc hai chỗ mà nếu bỏ qua thì chuyến đi mất nghĩa — một con đèo, một bản, một phiên chợ họp đúng ngày.
Hai loại điểm này là điểm neo. Đặt chúng lên bản đồ trước, rồi mới nối lại với nhau. Làm ngược lại — vẽ đường trước, tìm chỗ ngủ sau — là lý do phổ biến nhất khiến người ta kết thúc ngày đi ở một đoạn đường không có gì ngoài bóng tối.
Một mẹo nhỏ nhưng hiệu quả: với mỗi đêm, hãy ghi ra thị trấn dự phòng nằm trước điểm ngủ chính khoảng 20–30 phút chạy xe. Khi ngày đi trôi chậm hơn dự kiến, bạn có sẵn một chỗ để dừng mà không phải vừa chạy vừa tìm.
Khi đã có chuỗi điểm neo, mới đến lúc nối chúng lại. Và việc nối này không tính bằng cây số.
Tính theo thời gian, không chỉ theo km
Bản đồ đưa ra thời gian lý thuyết, thường tính cho ô tô trên đường tốt, chạy liên tục. Người đi xe máy không chạy như vậy. Một ngày đi thực tế gồm ba khối thời gian khác nhau, và chỉ khối đầu tiên là cái bản đồ đếm được:
- Thời gian lăn bánh. Đây là con số bản đồ đưa cho bạn.
- Thời gian dừng có kế hoạch: đổ xăng, ăn, nghỉ giãn người, chụp ảnh.
- Thời gian dừng ngoài kế hoạch: đi lạc, mưa, đường đang sửa, hỏi đường, mỏi.
Lộ trình chỉ có khối thứ nhất là lộ trình chưa dựng xong. Cách làm đúng là chốt trước bạn sẵn sàng ngồi trên xe bao nhiêu giờ mỗi ngày, rồi mới xem với số giờ đó bạn đi được tới đâu — chứ không phải chọn điểm đến trước rồi ép thời gian cho vừa.
Bài này không đưa ra con số km hay số giờ chuẩn cho mỗi ngày, vì không có con số nào đúng cho mọi người. Nó phụ thuộc vào bạn đã quen chạy đường dài chưa, xe thuộc loại gì, chở bao nhiêu đồ, và tuyến có bao nhiêu đèo. Thứ bạn cần không phải một con số mượn của người khác, mà là thói quen cộng thêm giờ dừng vào mọi chặng.
Đường núi, thời tiết và giờ trời tối
Ba yếu tố này cùng tác động lên một thứ: tốc độ trung bình thực tế của bạn trên đường, vốn gần như luôn thấp hơn con số bản đồ hiển thị.
Đường núi. Cùng một trăm cây số, đường đèo và đường bằng là hai chuyến đi khác nhau về thời gian lẫn về sức. Đường đèo có cua liên tục, tầm nhìn hạn chế, và nhiều đoạn bạn không thể giữ đều tốc độ. Khi lộ trình đi qua vùng núi, hãy coi thời gian bản đồ đưa ra là mức sàn chứ không phải mức dự kiến.
Thời tiết. Mưa không chỉ làm bạn chạy chậm hơn, nó còn làm bạn dừng nhiều hơn và mệt nhanh hơn. Một trận mưa lớn giữa đèo có thể xóa nửa buổi chiều.
Giờ trời tối. Đây là ràng buộc cứng nhất và cũng dễ bị bỏ qua nhất khi ngồi vẽ lộ trình ở nhà. Hãy tra giờ mặt trời lặn tại khu vực bạn đi vào đúng thời điểm đó trong năm, rồi lấy giờ đó trừ lùi lại khoảng một tiếng làm hạn chót đến nơi. Trên đường đèo và đường nông thôn, ban đêm lấy đi gần hết những thứ giúp bạn đọc mặt đường: vết nứt, sỏi rơi, bùn, ổ gà, gia súc đi lạc.
Chọn đường đẹp, tránh cao tốc và quốc lộ nhiều xe tải
Ở Việt Nam, phần tránh cao tốc không phải là lựa chọn phong cách mà là quy định pháp luật. Theo khoản 3 Điều 25 Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ số 36/2024/QH15, xe mô tô, xe gắn máy và các loại xe tương tự không được đi trên đường cao tốc (trừ người và phương tiện phục vụ việc quản lý, bảo trì đường cao tốc). Nghĩa là nếu một ứng dụng bản đồ trả về tuyến đi qua cao tốc, tuyến đó sai ngay từ đầu với xe của bạn — hãy kiểm tra lại chế độ phương tiện trước khi tin vào thời gian nó hiển thị.
Còn quốc lộ thì khác: bạn được đi, nhưng không phải lúc nào cũng nên. Ba loại đường bạn sẽ gặp khi dựng tuyến:
- Quốc lộ chính. Nhanh nhất, nhiều trạm xăng nhất, cũng nhiều xe tải và xe khách nhất. Hợp cho những đoạn bạn chỉ muốn đi qua cho nhanh.
- Tỉnh lộ và đường liên xã. Chậm hơn, vắng hơn, cảnh đẹp hơn, mặt đường khó đoán hơn. Đây là nơi chuyến đi thật sự diễn ra.
- Đường nhỏ và đường đất. Chỉ chọn khi bạn biết rõ tình trạng của nó ở thời điểm đi, và biết chiếc xe mình thuê có hợp với nó không.
Cách phối hợp đơn giản mà hiệu quả: dùng quốc lộ để thoát khỏi vùng đông dân cư vào đầu ngày, rồi chuyển sang tỉnh lộ cho phần giữa ngày. Bạn tiết kiệm được thời gian ở đoạn chán nhất và dành thời gian đó cho đoạn đáng đi nhất.
Một điểm cần cẩn thận: ảnh vệ tinh và ảnh đường phố trên bản đồ có thể đã cũ. Một con đường trông đẹp trong ảnh có thể đang sửa, hoặc vừa sạt một đoạn. Với những tuyến nhỏ, cách kiểm tra đáng tin nhất vẫn là hỏi người địa phương hoặc hỏi chính chỗ cho thuê xe — họ nghe phản hồi từ khách đi về mỗi tuần.
Điểm đổ xăng, ăn uống và nghỉ
Khi tuyến đã rõ, hãy đi lại nó một lần nữa trên bản đồ và đánh dấu các điểm dừng. Lộ trình không có điểm dừng là lộ trình chỉ mới xong một nửa.
Xăng. Trên quốc lộ, trạm xăng dày. Vào đường đèo, đường vùng sâu, khoảng cách giữa các trạm dài ra và giờ mở cửa cũng thất thường. Nguyên tắc dựng tuyến: trước mỗi chặng núi dài, đánh dấu sẵn một điểm đổ đầy ở thị trấn cuối cùng trước khi vào đèo, và đổ đầy khi còn khoảng nửa bình thay vì chờ đến vạch cuối. Đừng coi mọi trạm hiện trên bản đồ là chắc chắn đang mở — bản đồ không cập nhật giờ đóng cửa của các trạm nhỏ.
Ăn uống. Ở vùng núi, quán ăn tập trung ở thị trấn và thưa hẳn ở giữa các đèo. Khi chia ngày, hãy để bữa trưa rơi vào một thị trấn chứ không rơi vào giữa một cung đèo dài. Luôn mang theo nước và một ít đồ ăn khô cho trường hợp lệch giờ.
Nghỉ. Đặt điểm nghỉ theo thời gian chứ không theo cảm giác, vì cảm giác mệt đến muộn hơn mức độ mệt thật. Mỗi lần dừng, làm ba việc: uống nước, đi lại vài phút cho đỡ cứng người, và liếc nhanh qua xe — lốp, phanh, đèn, hành lý còn chằng chắc không.
Tiền mặt. Ở vùng núi, nhiều trạm xăng nhỏ và nhà nghỉ không nhận thẻ hay chuyển khoản. Hãy coi điểm rút tiền cuối cùng trước khi vào vùng sâu là một điểm dừng cần đánh dấu trên lộ trình, ngang với điểm đổ xăng.
Nếu bạn thuê xe theo ngày và tuyến đi dài, có hai thứ nên hỏi trước khi chốt lộ trình: giới hạn quãng đường nếu hợp đồng có, và mức xăng lúc nhận xe. Hai bài này giải thích cách hỏi và cách kiểm: hỏi giới hạn quãng đường khi thuê xe và kiểm tra mức xăng khi nhận xe.
Lưu và chia sẻ lộ trình (GPX, bản đồ offline)
Một lộ trình chỉ tồn tại trong đầu bạn là một lộ trình sẽ biến mất đúng lúc bạn cần nó nhất — khi điện thoại hết pin, khi mất sóng giữa đèo, hoặc khi bạn phải nhắn cho người ở nhà biết mình đang đi đâu.
Về định dạng file, có một điểm hay bị nhầm. Google My Maps xuất ra KML hoặc KMZ, không phải GPX; riêng từng lớp bản đồ có thể xuất ra CSV. GPX là định dạng phổ biến của các ứng dụng dẫn đường và thiết bị GPS chuyên dụng, và nếu bạn muốn chuyển tuyến giữa hai công cụ khác nhau thì phải kiểm tra trước xem cả hai có cùng đọc được một định dạng hay không, thay vì giả định là có.
Ba việc nên làm trước khi rời chỗ có wifi:
- Tải bản đồ offline cho toàn bộ khu vực bạn sẽ đi, không chỉ quanh điểm đến. Nhiều đoạn đèo không có sóng, và đó đúng là lúc bạn cần bản đồ nhất.
- Gửi lộ trình cho một người ở nhà, kèm lịch từng ngày và tên chỗ ngủ. Người đó không cần hiểu bản đồ, chỉ cần biết hôm nay bạn định đi từ đâu đến đâu.
- Giữ một bản không cần pin. Chụp màn hình lưu vào máy, hoặc viết ra giấy chuỗi tên thị trấn theo thứ tự. Một danh sách tên địa điểm trên giấy vẫn hỏi đường được khi điện thoại chết.
Và luôn lưu số của chỗ cho thuê xe ở cả hai nơi: trong máy và trên giấy.
Phương án dự phòng khi mưa lớn, sạt lở
Phương án B không phải một tuyến khác vẽ sẵn. Nó là quy tắc bạn tự đặt ra trước, để không phải quyết định khi đang đứng giữa đèo và trời đang tối.
Với mưa lớn, lũ quét và sạt lở ở vùng núi, nguồn chính thống là Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia (nchmf.gov.vn). Trang này có các mục riêng cho thời tiết nguy hiểm, lũ quét và sạt lở, sụt lún đất đá, bên cạnh dự báo 10 ngày. Đây là loại thông tin thay đổi theo ngày và không thể suy đoán từ kinh nghiệm chung, nên hãy tra lại vào sáng mỗi ngày di chuyển chứ không chỉ tra một lần lúc lên kế hoạch.
Ba quy tắc nên chốt trước khi đi:
- Nếu có cảnh báo sạt lở trên tuyến hôm nay, bạn ở lại thêm một đêm hay đi đường vòng dài hơn nhưng thấp hơn? Chọn trước.
- Nếu đến giờ hạn chót mà chưa tới điểm ngủ chính, bạn dừng ở thị trấn dự phòng. Không thương lượng lại với chính mình lúc đó.
- Nếu xe hỏng giữa đường, việc đầu tiên là gọi cho chỗ cho thuê, không phải tự tháo. Hãy hỏi trước khi đặt xe: hỏng ở cách Hà Nội vài trăm cây số thì xử lý thế nào và mất bao lâu.
Một chuyến đi bị cắt ngắn vẫn là một chuyến đi. Một lộ trình không đổi được khi thời tiết xấu thì chưa phải lộ trình hoàn chỉnh.
Rà soát lộ trình trước ngày đi
Đi lại tuyến một lần cuối trên bản đồ và kiểm từng mục:
- Mỗi ngày có điểm ngủ đã xác định và một thị trấn dự phòng trước đó
- Thời gian mỗi chặng đã cộng thêm giờ dừng, không dùng nguyên con số bản đồ
- Giờ đến dự kiến của mọi ngày đều trước hạn chót trời tối
- Không có đoạn nào đi vào cao tốc
- Mỗi chặng núi dài có một điểm đổ đầy xăng được đánh dấu trước đó
- Bữa trưa rơi vào thị trấn, không rơi vào giữa đèo
- Đã đánh dấu điểm rút tiền mặt cuối cùng trước vùng sâu
- Bản đồ offline đã tải cho cả tuyến
- Lộ trình và lịch từng ngày đã gửi cho một người ở nhà
- Có bản lộ trình không cần pin
- Đã tra cảnh báo mưa lớn, lũ quét, sạt lở cho tuyến
- Đã chốt ba quy tắc phương án B
- Ngày cuối để trống làm ngày dự phòng, không xếp lịch cứng
Phần hành lý và cách xếp đồ lên xe nằm ở bài riêng: chuẩn bị đồ đi phượt bằng xe máy.
Câu hỏi thường gặp
Nên lên lộ trình chi tiết đến mức nào?
Chi tiết ở phần cứng, để mở ở phần mềm. Điểm ngủ, điểm đổ xăng trước chặng núi và hạn chót trời tối nên chốt trước. Thứ tự dừng chơi trong ngày thì để mở — đó là phần làm chuyến đi thú vị, và cũng là phần bạn hy sinh được khi ngày đi trôi chậm.
Xe máy có được đi cao tốc không?
Không. Theo khoản 3 Điều 25 Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ số 36/2024/QH15, xe mô tô, xe gắn máy và các loại xe tương tự không được đi trên đường cao tốc. Khi dựng lộ trình, hãy đặt đúng chế độ phương tiện trong ứng dụng bản đồ và kiểm lại tuyến nó trả về, vì chế độ ô tô sẽ đưa bạn vào những đoạn bạn không được phép đi.
Google Maps có xuất file GPX được không?
Google My Maps xuất ra KML hoặc KMZ, và từng lớp bản đồ có thể xuất ra CSV — không có tùy chọn GPX. Nếu bạn cần GPX để nạp vào một ứng dụng hoặc thiết bị dẫn đường khác, hãy kiểm tra trước xem công cụ bạn dùng có đọc được định dạng nào, thay vì chờ đến lúc sắp đi mới phát hiện hai bên không khớp.
Tra cảnh báo sạt lở và lũ quét ở đâu?
Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia tại nchmf.gov.vn có mục riêng cho thời tiết nguy hiểm, lũ quét, và sạt lở sụt lún đất đá. Hãy tra lại vào sáng mỗi ngày di chuyển, không chỉ tra một lần lúc lập kế hoạch, vì đây là thông tin thay đổi theo ngày.
Lộ trình cho xe số và xe tay ga có khác nhau không?
Khác ở phần địa hình. Xe tay ga có ít phanh động cơ hơn khi đổ đèo dài, nên phanh tay phải làm nhiều việc hơn. Nếu tuyến của bạn nhiều đèo và chở nhiều hành lý, hãy bàn với chỗ cho thuê về loại xe trước khi chốt lộ trình, thay vì chốt tuyến rồi mới chọn xe.
Nên dựa vào thời gian bản đồ hiển thị bao nhiêu phần trăm?
Hãy coi đó là thời gian lăn bánh trong điều kiện thuận lợi, chưa gồm dừng nghỉ, đổ xăng, chụp ảnh hay sự cố. Cách dùng đúng là lấy con số đó làm mức sàn, rồi cộng thêm thời gian dừng của chính bạn — chứ không lấy nó làm giờ đến dự kiến.
Trước khi chốt lộ trình
Phác tuyến trước, rồi mang chính tuyến đó đi hỏi Mr Tú: cung này hợp xe nào, mỗi ngày đi chừng đó có hợp lý không, và nếu xe hỏng ở xa thì xử lý ra sao. Ba câu trả lời đó định hình lộ trình tốt hơn bất kỳ bản đồ mẫu nào tải về từ trên mạng.
Đi dài ngày? Bài này nói về cách dựng tuyến cho một cung đường. Nếu bạn đang tính một hành trình xuyên Việt nhiều tuần, xem thêm khung kế hoạch lộ trình xuyên Việt, trong đó có phần chọn trục đường và các nút thắt địa hình.
Bình luận