Rủi ro lớn nhất khi đi xe máy trời rét không phải là bạn thấy lạnh, mà là bàn tay bạn ngừng làm việc đúng cách. Tay tê cóng bóp phanh chậm hơn và kém chính xác hơn, trong khi lốp nguội và mặt đường ẩm lại cần nhiều kỹ năng hơn bình thường. Bài này nói về cách đi an toàn trên vùng núi phía Bắc vào mùa đông — Hà Giang, Sa Pa, Mẫu Sơn và các cung đèo quanh đó.
Trời rét ảnh hưởng người lái và xe thế nào
Mục lục14
Trên xe máy, bạn hứng toàn bộ luồng gió. Ở tốc độ đi đường trường, luồng gió đó rút nhiệt khỏi cơ thể nhanh hơn nhiều so với khi đứng yên cùng nhiệt độ — nghĩa là nhiệt độ bạn cảm thấy trên xe luôn thấp hơn con số trên điện thoại.
Miền núi phía Bắc lạnh hơn đồng bằng rất nhiều, và có thể xuống dưới 0 °C. Ví dụ có nguồn: sáng 8/1/2021, đỉnh Mẫu Sơn (huyện Lộc Bình, Lạng Sơn, cao khoảng 1.500 m) ghi nhận xấp xỉ âm 2 °C, băng phủ từ đỉnh xuống khoảng độ cao 500 m, đóng dày chừng 2 cm trên lá khô, đường đi trơn trượt. Đó là một đợt rét mạnh chứ không phải mức thường ngày, nhưng nó cho thấy biên độ thực tế mà một chuyến đi mùa đông có thể gặp.
Về phía chiếc xe, trời lạnh làm máy khó nổ hơn vào buổi sáng và làm lốp mất một phần độ bám cho đến khi lăn đủ ấm.
Tay tê cóng và phản xạ phanh
Đây là mối nguy bị xem nhẹ nhất. Khi bàn tay lạnh:
- Bạn phản ứng chậm hơn — khoảng thời gian từ lúc nhìn thấy nguy hiểm đến lúc tay thực sự bóp phanh dài ra.
- Bạn mất cảm giác lực, nên khó bóp phanh theo nhịp tăng dần — chính là kỹ thuật cần nhất trên đường trơn.
- Ngón tay cứng lại khiến thao tác côn, phanh, xi nhan đều vụng hơn.
Cách xử lý không phải là chịu đựng mà là dừng lại trước khi tay mất cảm giác. Nếu bạn phải co duỗi ngón tay để lấy lại cảm giác, nghĩa là đã quá muộn một nhịp rồi. Dừng, vào quán uống thứ gì nóng, làm ấm tay trong mười phút rồi đi tiếp.
Lốp nguội, sương muối và mặt đường trơn
Lốp bám tốt nhất khi đã ấm lên nhờ lăn một lúc. Buổi sáng sớm trời rét, mấy cây số đầu tiên là lúc lốp bám kém nhất — đúng lúc nhiều người vừa ra khỏi nhà nghỉ và còn đang vội.
Nguyên tắc: đi chậm và nhẹ nhàng trong vài cây số đầu, không phanh gấp, không nghiêng sâu, cho đến khi lốp ấm lên.
Những bề mặt cần cảnh giác vào sáng mùa đông:
- Sương muối và băng mỏng ở vùng cao, thường ở chỗ khuất nắng — ven taluy, dưới tán cây, trong hẻm núi. Nhìn mặt đường có vẻ chỉ ẩm, nhưng độ bám thì khác hẳn.
- Mặt đường ẩm lâu khô ở đoạn râm, trong khi đoạn nắng đã khô hẳn — độ bám thay đổi đột ngột giữa hai đoạn.
- Vạch sơn và nắp cống ẩm, trơn hơn nhựa đường, như mọi khi.
Nếu thấy có băng hoặc sương muối đọng trên mặt đường, cách an toàn nhất là đợi nắng lên. Chậm vài tiếng vẫn tốt hơn là trượt ở đoạn không có gì chắn.
Lái xe trong sương mù dày
Trên đèo vùng cao mùa đông, sương mù có thể dày đến mức không nhìn rõ quá vài chục mét. Cách đi:
- Bật đèn, kể cả giữa ban ngày. Việc quan trọng nhất không phải là bạn nhìn thấy mà là người khác nhìn thấy bạn.
- Đi chậm hơn nhiều, ở mức bạn dừng được trong tầm nhìn thực tế của mình.
- Bám theo vạch kẻ bên phải thay vì nhìn vào khoảng trắng phía trước — nhìn vào sương mù làm mất cảm giác phương hướng.
- Đừng bám đuôi xe phía trước để lấy hướng. Nếu xe đó phanh gấp, bạn không còn chỗ.
- Lau kính mũ thường xuyên. Sương mù đọng thành màng nước li ti rất nhanh.
- Nếu sương quá dày, dừng lại ở chỗ có lề rộng, ngoài khúc cua, và bật đèn cảnh báo.
Sương mù trên đèo thường dày thành từng vùng — đi qua một đoạn là lại quang. Đừng vì đoạn trước quang mà giữ tốc độ khi vào đoạn mù.
Khởi động xe khi trời lạnh
Buổi sáng rét, xe thường khó nổ hơn. Vài điều cơ bản:
- Bật khóa điện và đợi vài giây trước khi đề, để hệ thống phun xăng điện tử kịp chuẩn bị.
- Đề từng nhịp ngắn thay vì giữ nút đề liên tục — giữ lâu dễ làm yếu bình.
- Để máy nổ không tải một lúc ngắn trước khi đi, nhưng đừng để quá lâu; đi chậm vài cây số đầu còn làm ấm máy hiệu quả hơn.
- Nếu xe vẫn không nổ, đừng đề liên tục đến cạn bình — gọi cho chỗ cho thuê xe.
Quy trình cụ thể khác nhau tùy xe. Khi nhận xe, hỏi chỗ cho thuê chiếc xe này có cần thao tác gì riêng vào buổi sáng lạnh không.
Chia chặng và nghỉ giữ ấm
Đây là điều chỉnh quan trọng nhất cho một chuyến mùa đông: cùng một cung đường, mùa đông cần nhiều thời gian hơn mùa hè.
- Đặt chặng ngắn hơn. Quãng đường bạn đi thoải mái vào mùa hè sẽ mệt hơn hẳn khi trời rét.
- Dừng nghỉ theo lịch, khoảng mỗi giờ, chứ đừng đợi đến khi thấy lạnh cóng.
- Xuất phát muộn hơn, kết thúc sớm hơn. Khoảng giữa trưa đến đầu giờ chiều là lúc ấm nhất, mặt đường khô nhất và sương mù ít nhất.
- Đừng đi đèo lúc chập tối. Trời tối cộng sương mù cộng nhiệt độ tụt nhanh là tổ hợp tệ nhất.
- Ăn uống đều. Cơ thể cần năng lượng để giữ nhiệt; đi cả ngày mà bụng đói thì mất nhiệt nhanh hơn nhiều.
Mặc gì cho đủ ấm
Nguyên tắc là mặc nhiều lớp mỏng thay vì một lớp dày: một lớp sát người giữ khô, một lớp giữ nhiệt ở giữa, và một lớp ngoài chắn gió. Lớp chắn gió quan trọng hơn người ta tưởng — trên xe máy, gió lùa mới là thứ lấy đi nhiệt.
Những chỗ mất nhiệt nhiều nhất và đáng đầu tư nhất:
- Bàn tay. Găng dày chắn gió, vì tay lạnh ảnh hưởng trực tiếp đến phanh.
- Cổ. Một chiếc khăn ống chắn gió tạo khác biệt lớn so với kích thước của nó.
- Thân trước. Nơi gió thổi thẳng vào.
- Chân và bàn chân, nhất là nếu đi qua đoạn mưa phùn vùng cao.
Nếu có mưa phùn hoặc sương mù dày, quần áo sẽ ẩm dần — mà ướt cộng lạnh thì mất nhiệt nhanh hơn hẳn chỉ lạnh. Mang theo đồ chắn nước. So sánh hai loại áo mưa có trong bài áo mưa bộ hay áo mưa cánh dơi, và phần đồ bảo hộ cơ bản có trong đồ bảo hộ đi xe máy.
Câu hỏi thường gặp
Mùa đông có đi Hà Giang, Sa Pa bằng xe máy được không?
Được, nhưng phải đi khác mùa hè: chặng ngắn hơn, xuất phát muộn hơn, dừng nghỉ nhiều hơn và mặc đủ ấm. Rủi ro chính không phải nhiệt độ mà là sương mù dày trên đèo, sương muối hoặc băng ở vùng cao vào sáng sớm, và tay tê cóng làm phản xạ phanh chậm lại.
Vùng núi phía Bắc có lạnh dưới 0 độ không?
Có, ở những đỉnh cao trong các đợt rét mạnh. Ví dụ được ghi nhận: sáng 8/1/2021, đỉnh Mẫu Sơn khoảng 1.500 m ghi nhận xấp xỉ âm 2 °C và xuất hiện băng phủ từ đỉnh xuống khoảng độ cao 500 m. Đây là đợt rét mạnh chứ không phải mức thường ngày — hãy xem dự báo cho đúng khu vực và đúng ngày bạn đi.
Tay lạnh cóng giữa đường thì làm sao?
Dừng lại ở chỗ an toàn và làm ấm tay trước khi đi tiếp — đừng cố. Tay lạnh làm chậm phản xạ phanh và làm mất cảm giác lực, đúng hai thứ bạn cần nhất trên đường trơn. Tốt hơn nữa là dừng trước khi tay mất cảm giác, theo lịch chứ không theo cảm giác.
Trời rét có cần chạy xe nóng máy lâu trước khi đi không?
Không cần lâu. Nổ máy không tải một lúc ngắn là đủ; sau đó đi chậm và nhẹ vài cây số đầu sẽ làm ấm cả máy lẫn lốp hiệu quả hơn là đứng yên nổ máy. Quan trọng hơn là nhớ rằng lốp nguội bám kém, nên vài cây số đầu đừng phanh gấp hay nghiêng sâu.
Gặp băng hoặc sương muối trên mặt đường thì đi thế nào?
Tốt nhất là không đi qua. Nếu đã ở trên đoạn đó: giữ xe thẳng, ga đều, không phanh, không đánh lái, để xe tự trôi qua. Nhưng lựa chọn đúng là đợi nắng lên hoặc đổi lộ trình — băng mỏng trên đường đèo không phải thứ để thử kỹ năng.
Trước chuyến đi mùa đông
Nói với Mr Tú bạn định đi cung nào và vào thời điểm nào để kiểm tra xe trước, và kiểm tra dự báo thời tiết cho đúng khu vực miền núi chứ không phải cho Hà Nội. Nếu chuyến đi có nhiều đèo, xem thêm kinh nghiệm đổ đèo xe máy.
Phần quần áo giữ ấm – mặc mấy lớp, chất liệu nào, mua ở đâu – nằm ở bài riêng: đi Hà Giang mặc gì mùa đông.
Bình luận